بازارچه عباسقلی خان مشهد

بازارچه عباسقلی خان مشهد کجاست؟

بازارچه عباسقلی خان در ضلع جنوبی صحن و حرم مطهر امام رضا علیه السلام، در محله ای قدیمی به نام عیدگاه واقع شده است. این بازارچه در ابتدای خیابان نواب صفوی و در کوچه ای با همین نام یعنی کوچه عباسقلی خان قرار گرفته و از نزدیک ترین بازار های تاریخی به حرم مطهر رضوی محسوب می شود.

مجموعه عباسقلی خان مشهد در واقع از سه بخش اصلی تشکیل شده است که در کنار هم یک محله تاریخی کوچک را شکل داده اند

• مدرسه علمیه عباسقلی خان

• کوچه عباسقلی خان

• بازارچه عباسقلی خان

این سه بخش در فاصله چند قدمی از یکدیگر قرار دارند و بازدید همزمان از آنها برای علاقه مندان به تاریخ و معماری قدیم مشهد بسیار توصیه می شود.

نکته جالب توجه این است که بازارچه عباسقلی خان با نام دیگری نیز شناخته می شود؛ کاروانسرای عزیزالله اف. این نام از یک تابلوی فلزی قدیمی گرفته شده که سال ها بر دیواره این کاروانسرا نصب بوده و نشان می داده این بنا در گذشته با نام کاروانسرای عزیزالله اف فعالیت می کرده است.

برخی از اهالی محلی و مسافران قدیمی مشهد نیز این بازارچه را با عنوان بازار کفش عباسقلی خان می شناسند، عنوانی که به دلیل رونق فروش انواع کفش در سال های اخیر بر این مکان گذاشته شده است.

تاریخچه بازارچه عباسقلی خان

قدمت بازارچه عباسقلی خان مشهد به دوره ای برمی گردد که این منطقه یکی از پررونق ترین مراکز تجاری مشهد بوده است. بر اساس روایت های تاریخی موجود، این مجموعه با همت فردی به نام عباسقلی خان شاملو، معروف به بیگلربیگی، بنا نهاده شده است.

مدرسه عباسقلی خان که در همین مجموعه قرار دارد، به دلیل ارزش تاریخی و معماری بی نظیرش، در تاریخ بیست و ششم تیر ماه سال هزار و سیصد و پنجاه و هفت در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این ثبت ملی نشان دهنده اهمیت تاریخی و فرهنگی این مجموعه برای شهر مشهد و کشور است.

در گذشته، بازار عباسقلی خان یکی از بزرگ ترین و پرتردد ترین بازار های سنتی مشهد بوده که وسعت قابل توجهی داشته است. این بازار در دوره ای طولانی به عنوان یکی از مراکز اصلی فروش لوازم برقی و لوازم خانگی خارجی و درجه یک در مشهد شناخته می شد و بسیاری از خانواده های مشهدی برای خرید کالا های وارداتی و باکیفیت به این بازار مراجعه می کردند.

برخی منابع تاریخی نیز اشاره دارند که مالکیت اولیه بخش هایی از این بازار متعلق به یک فرد یهودی بوده است، موضوعی که نشان از تنوع قومی و تجاری این منطقه در دوره های گذشته دارد.

با گذشت زمان و به خصوص با آغاز طرح های توسعه و نوسازی حرم مطهر رضوی، بخش عمده ای از وسعت اصلی بازار عباسقلی خان تخریب شد و جای آن را بازار لوکس و مدرن کوثر گرفت.

این تحول بزرگ باعث شد تنها بخش کوچکی از این بازار تاریخی، آن هم به صورت یک راسته بازارچه روباز در دل یک کاروانسرای قدیمی دو یا سه طبقه، باقی بماند. همین بخش باقی مانده امروز با عنوان بازارچه عباسقلی خان شناخته می شود و مقصد بازدید کنندگانی است که به دنبال حس و حال بازار های سنتی و قدیمی مشهد هستند.

معماری بازارچه عباسقلی خان

یکی از جذاب ترین بخش های بازارچه عباسقلی خان، معماری خاص و منحصر به فرد آن است که آن را از بسیاری از بازار های سنتی دیگر متمایز می کند. این بازارچه در قالب یک کاروانسرای قدیمی دو یا سه طبقه ساخته شده و غرفه های آن به شکلی هوشمندانه برای بهره گیری حداکثری از نور طبیعی طراحی شده اند.

از نکات قابل توجه در معماری این بازارچه می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. اتاق های تابستانه که به گونه ای طراحی شده اند که از هر دو طرف نور و هوا دریافت می کنند و در فصل گرما خنک تر هستند.
2. اتاق های زمستانه که برخلاف اتاق های تابستانه، بدون پنجره و در گوشه ای از بنا قرار گرفته اند تا در فصل سرما گرمای بیشتری را حفظ کنند.
3. سقف غرفه ها که تماما از جنس چوب ساخته شده و حس و حال سنتی خاصی به فضای بازارچه می بخشد.
4. تراس غرفه ها که با در های چوبی احاطه شده اند و در صورت بسته بودن این در ها، فضای داخلی غرفه به کلی تاریک می شود؛ ویژگی ای که در معماری بازارهای قدیم ایران کم نظیر است.
5. بخش های پستو که یکی از مهم ترین عوامل شهرت و جذابیت این بازارچه به شمار می روند و بسیاری از بازدید کنندگان و عکاسان برای ثبت تصاویر خاطره انگیز به این بخش ها سر می زنند.

این ویژگی های معماری باعث شده بازارچه عباسقلی خان علاوه بر کارکرد تجاری، به یکی از مقاصد محبوب برای عکاسی خیابانی و مستند سازی بافت تاریخی مشهد نیز تبدیل شود. بسیاری از گردشگران و حتی خود اهالی مشهد، این بازارچه را مکانی مناسب برای قدم زدن آرام، دیدن معماری قدیمی و به یاد آوردن خاطرات گذشته می دانند.

چه کالا هایی در بازارچه عباسقلی خان مشهد عرضه می شود؟

کارکرد تجاری بازارچه عباسقلی خان در طول زمان دست خوش تغییرات زیادی شده است. همان طور که پیش تر اشاره شد، این بازارچه در گذشته عمدتا محل فروش لوازم برقی، لوازم خانگی و کالا های خارجی درجه یک بوده است، اما امروزه به دلیل تحولات اقتصادی و تغییر ساختار بازار، دیگر تقریبا اثری از آن نوع کالا ها در این بازارچه دیده نمی شود.

در حال حاضر، بازارچه عباسقلی خان بیشتر به عنوان مرکزی برای فروش پوشاک، کفش و کالا های استوک یا دست دوم شناخته می شود.

جدول زیر خلاصه ای از مهم ترین کالا های قابل خرید در این بازارچه را نشان می دهد:

نوع کالا	توضیحات
کفش	تنوع بالای کفش های استوک و نو، از جمله کفش های اسپرت و کپی برند های معروف
پوشاک مردانه و زنانه	انواع لباس، مانتو، کاپشن و لباس زیر با قیمت های مناسب
پوشاک بچگانه	لباس کودک با تنوع و قیمت متفاوت
کالای استوک و تاناکورا	لوازم دست دوم وارداتی شامل پوشاک و برخی لوازم جانبی
لوازم برقی و صوتی	ضبط و اسپیکر خودرو و برخی لوازم برقی کوچک به صورت محدود
اقلام متفرقه	زرشک، زعفران، بدلیجات و برخی صنایع دستی در تعداد محدودی از مغازه ها
لپ تاپ و دوربین استوک	در برخی غرفه ها به صورت محدود و با قیمت مناسب یافت می شود

از میان تمام این کالا ها، بازار کفش عباسقلی خان شهرت بیشتری نسبت به بقیه دارد و بسیاری از اهالی مشهد، این بازارچه را نخستین گزینه خود برای خرید کفش با قیمت مناسب می دانند. تنوع مدل ها و رقابتی بودن قیمت ها، از جمله دلایل اصلی محبوبیت این بخش از بازارچه است.

مدرسه علمیه عباسقلی خان

در کنار بازارچه، مدرسه علمیه عباسقلی خان شاملو قرار دارد که یکی از قدیمی ترین و زیباترین بنا های مذهبی و آموزشی مشهد به شمار می رود. این مدرسه که با نام بانی آن یعنی عباسقلی خان شاملو یا بیگلربیگی شناخته می شود، از جمله بنا های ثبت شده در فهرست آثار ملی ایران است و ارزش معماری بالایی دارد.

بسیاری از بازدید کنندگانی که برای دیدن بازارچه به این منطقه می آیند، سری هم به این مدرسه تاریخی می زنند تا از نمای بیرونی و فضای اطراف آن دیدن کنند.

کوچه عباسقلی خان

کوچه عباسقلی خان که با نام کوچه لاله جدید نیز شناخته می شود، در حد فاصل خیابان نواب صفوی و خیابان امام رضا قرار دارد.

این کوچه که مسیر اصلی دسترسی به بازارچه و مدرسه محسوب می شود، خود نیز جزئی از بافت تاریخی این منطقه است و قدم زدن در آن، حس و حال بازار های سنتی و کوچه پس کوچه های قدیمی مشهد را به بازدید کننده منتقل می کند.

بازارچه عباسقلی خان مشهد کجاست؟

آدرس بازارچه عباسقلی خان مشهد به این صورت است:

مشهد، ضلع جنوبی صحن حرم مطهر رضوی، ابتدای خیابان نواب صفوی، کوچه عباسقلی خان.

این بازارچه از نظر موقعیت جغرافیایی در همسایگی چند مکان مهم و شناخته شده مشهد قرار دارد که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• حرم مطهر امام رضا علیه السلام
• بازار رضا مشهد
• بازار لوکس کوثر
• مدرسه علمیه عباسقلی خان شاملو
• بافت تاریخی محله عیدگاه

نزدیکی این بازارچه به حرم مطهر رضوی باعث شده بسیاری از زائران و گردشگرانی که برای زیارت به مشهد سفر می کنند، در طول اقامت خود سری هم به این بازارچه تاریخی بزنند، به خصوص کسانی که به دنبال خرید کفش یا پوشاک با قیمت مناسب هستند یا علاقه مند به دیدن بافت قدیمی شهر می باشند.

ساعات کاری بازارچه عباسقلی خان

پیش از برنامه ریزی برای بازدید از بازارچه عباسقلی خان مشهد، آگاهی از ساعات کاری آن ضروری است، چرا که این بازارچه در روز های مختلف هفته ساعات فعالیت متفاوتی دارد.

جدول زیر ساعات کاری این بازارچه را نشان می دهد

روز هفته	ساعت کاری
شنبه تا پنجشنبه	هشت و نیم صبح تا هفت و نیم عصر
جمعه	هشت و نیم صبح تا چهارده
ایام تعطیل رسمی و ایام شهادت	تعطیل

با توجه به این که ساعات کاری مغازه های این بازارچه ممکن است بسته به نوع کسب و کار هر واحد صنفی کمی متفاوت باشد، توصیه می شود بازدید کنندگان برای اطمینان بیشتر، پیش از مراجعه از باز بودن مغازه مورد نظر خود اطمینان حاصل کنند.

نحوه دسترسی به بازارچه عباسقلی خان

با توجه به موقعیت بازارچه عباسقلی خان مشهد در دل کوچه پس کوچه های بافت قدیمی مشهد، دسترسی مستقیم با خودروی شخصی به این مکان امکان پذیر نیست.

به همین دلیل، روش های دسترسی به این بازارچه به شرح زیر است

دسترسی با خودروی شخصی

بازدید کنندگانی که با خودروی شخصی به این منطقه سفر می کنند، بهتر است ابتدا خود را به خیابان های اصلی منتهی به بازارچه مانند خیابان نواب صفوی، خیابان امام رضا و خیابان طبرسی برسانند و سپس باقی مسیر را به صورت پیاده طی کنند. برای پارک خودرو نیز می توان از پارکینگ عباسقلی خان واقع در محله جلالیه استفاده کرد.

دسترسی با اتوبوس

استفاده از اتوبوس یکی از ارزان ترین و ساده ترین روش های دسترسی به بازارچه عباسقلی خان مشهد است. برای این منظور کافی است مسافران خود را به ایستگاه اتوبوس نواب صفوی که نزدیک ترین ایستگاه به این بازارچه محسوب می شود، برسانند.

دسترسی پیاده از حرم مطهر رضوی

با توجه به نزدیکی این بازارچه به حرم مطهر امام رضا، بسیاری از زائران ترجیح می دهند این مسیر کوتاه را پیاده طی کنند. این پیاده روی کوتاه فرصت مناسبی برای دیدن بافت تاریخی اطراف حرم نیز فراهم می کند.

جاذبه های تاریخی اطراف بازارچه عباسقلی خان

یکی از مزیت های بزرگ بازدید از بازارچه عباسقلی خان مشهد، نزدیکی آن به چند جاذبه تاریخی و گردشگری دیگر مشهد است که امکان برنامه ریزی یک تور نیم روزه تاریخی و فرهنگی را در همین منطقه فراهم می کند. برخی از این جاذبه ها عبارتند از:

• خانه تاریخی داروغه که در همسایگی این بازارچه قرار دارد
• بازار رضا و بازار کوثر که از مراکز خرید مدرن و لوکس نزدیک به این بازارچه هستند
• بافت قدیمی محله عیدگاه که خود یکی از محله های تاریخی مشهد به شمار می رود
• خانه های تاریخی منطقه که برای علاقه مندان به معماری قدیم مشهد جذابیت زیادی دارند

علاقه مندان به گشت و گذار در خانه های تاریخی مشهد می توانند این بازدید را با سفر به مکان هایی مانند خانه ملک و خانه غفوری که از دیگر بنا های تاریخی ارزشمند شهر هستند نیز تکمیل کنند.

چرا بازدید از بازارچه عباسقلی خان مشهد را از دست ندهیم؟

بازارچه عباسقلی خان با وجود کوچک بودن نسبت به گذشته پرشکوهش، همچنان دلایل زیادی برای بازدید دارد.

برخی از مهم ترین دلایل عبارتند از:

1. تجربه فضایی اصیل و کاملا متفاوت از مراکز خرید مدرن شهر که برای علاقه مندان به گردشگری تاریخی بسیار جذاب است.
2. امکان خرید کفش و پوشاک با قیمت های مناسب و رقابتی نسبت به بسیاری از مراکز خرید دیگر مشهد.
3. معماری منحصر به فرد کاروانسرایی که فرصت مناسبی برای عکاسی و ثبت خاطرات سفر فراهم می کند.
4. نزدیکی بسیار زیاد به حرم مطهر امام رضا که امکان بازدید ترکیبی از زیارت و گردشگری تاریخی را فراهم می کند.
5. قرار گیری در کنار مدرسه تاریخی عباسقلی خان که ارزش بازدید مضاعفی به این منطقه می بخشد.

با این حال، بازدید کنندگان باید توجه داشته باشند که بخش زیادی از بافت اصلی این بازار در گذشته تخریب شده و آنچه امروز باقی مانده، تنها بخش کوچکی از عظمت اصلی این بازار تاریخی است. برخی از بازدید کنندگان که انتظار دیدن یک بازار بزرگ و پررونق را دارند، ممکن است از کوچک بودن فضای فعلی بازارچه کمی شگفت زده شوند، اما برای علاقه مندان واقعی به تاریخ و معماری قدیم مشهد، همین بخش باقی مانده نیز ارزش بازدید بالایی دارد.

مقایسه بازارچه عباسقلی خان با دیگر بازار های قدیمی مشهد

برای درک بهتر جایگاه بازارچه عباسقلی خان در میان بازار های سنتی و تاریخی مشهد، مقایسه آن با چند بازار قدیمی دیگر شهر می تواند مفید باشد.

مشهد دارای چندین بازار تاریخی است که هر یک ویژگی ها و کارکرد های خاص خود را دارند. برای نمونه بازار رضا مشهد، در حالی که برخی از بازار های قدیمی شهر با گذر زمان به مراکز خرید مدرن و چند طبقه تبدیل شده اند، بازارچه عباسقلی خان همچنان شکل و ساختار اصیل خود را به عنوان یک بازارچه روباز درون کاروانسرا حفظ کرده است.

این ویژگی باعث شده این بازارچه، برخلاف بسیاری از بازار های مدرن اطراف حرم، از نظر بصری و حس و حال کاملا متفاوت باشد و تجربه ای نزدیک تر به بازار های اصیل ایرانی چند دهه پیش را برای بازدید کننده فراهم کند.

از نظر نوع کالا نیز بازارچه عباسقلی خان بیشتر بر پوشاک و کفش با قیمت اقتصادی تمرکز دارد، در حالی که بسیاری از مراکز خرید بزرگ تر اطراف حرم مطهر رضوی، طیف گسترده تری از کالا ها از جمله برند های لوکس تر، فودکورت و امکانات تفریحی را در خود جای داده اند.

به همین دلیل، بازارچه عباسقلی خان بیشتر مقصد کسانی است که به دنبال خرید اقتصادی یا تجربه ای متفاوت از بافت تاریخی هستند، نه کسانی که قصد خرید کالا های لوکس یا گذراندن وقت در فضا های مدرن تفریحی را دارند.

نکته دیگری که این بازارچه را از بسیاری از بازار های مشابه متمایز می کند، ارتباط مستقیم آن با یک بنای ثبت ملی یعنی مدرسه عباسقلی خان مشهد است. این پیوند تاریخی باعث شده بازدید از این منطقه، ارزشی فراتر از یک خرید ساده داشته باشد و به تجربه ای فرهنگی و آموزشی نیز تبدیل شود، موضوعی که در بسیاری از بازار های مدرن تر شهر کمتر دیده می شود.

اهمیت فرهنگی و اجتماعی بازارچه عباسقلی خان برای اهالی مشهد

فراتر از جنبه گردشگری، بازارچه عباسقلی خان برای بسیاری از اهالی قدیمی مشهد، بار خاطره و حس نوستالژیک زیادی دارد.

برای نسل هایی که در دهه های گذشته در مشهد زندگی کرده اند، این بازارچه یادآور دورانی است که خرید از بازار های سنتی، بخشی جدایی ناپذیر از زندگی روزمره شهری محسوب می شد. بسیاری از خانواده های مشهدی، خاطرات مشترکی از خرید در این بازار در دوران کودکی خود دارند و همین موضوع باعث شده این بازارچه، علاوه بر کارکرد تجاری، جایگاهی عاطفی و فرهنگی نیز در میان اهالی شهر پیدا کند.

این ویژگی نوستالژیک، بازارچه عباسقلی خان مشهد را از یک مقصد صرفا خرید به یک نماد فرهنگی کوچک از تاریخ اجتماعی مشهد تبدیل کرده است؛ جایی که هنوز هم می توان رد پای شیوه زندگی و تجارت چند دهه پیش شهر را در آن مشاهده کرد.

بازارچه عباس قلی خان در نزدیکی حرم مطهر امام رضا (ع) قرار دارد و زائران می توانند پس از خرید از این بازارچه، برای ادای نذورات خود به حرم مشرف شوند. راهنمای کامل نذورات حرم امام رضا شامل انواع نذورات، نحوه پرداخت آنلاین و شرایط آن، به شما کمک می کند تا نذر خود را به بهترین شکل انجام دهید.

جمع بندی

بازارچه عباسقلی خان مشهد، اگرچه امروز تنها بخش کوچکی از یک بازار سنتی و پرقدمت است، اما همچنان یکی از نماد های زنده تاریخ تجاری و معماری این شهر به شمار می رود. این بازارچه که در دل کاروانسرایی قدیمی به نام کاروانسرای عزیزالله اف جای گرفته، امروز مقصدی برای علاقه مندان به خرید کفش و پوشاک ارزان قیمت، عکاسان علاقه مند به بافت تاریخی و گردشگرانی است که می خواهند نگاهی به گذشته پررونق بازار های سنتی مشهد داشته باشند.

نزدیکی این بازارچه به حرم مطهر امام رضا و همسایگی آن با مدرسه تاریخی عباسقلی خان، باعث شده این مکان بتواند به راحتی در کنار برنامه زیارتی مسافران قرار گیرد و بخشی از یک سفر کامل به مشهد را تشکیل دهد.

سوالات متداول

بازارچه عباسقلی خان مشهد کجاست؟

این بازارچه در ضلع جنوبی صحن حرم مطهر امام رضا، در ابتدای خیابان نواب صفوی و در کوچه عباسقلی خان واقع شده است.

بازارچه عباسقلی خان چه ساعاتی باز است؟

این بازارچه معمولا از شنبه تا پنجشنبه هشت و نیم صبح تا هفت و نیم فعالیت می کند و در روز جمعه ساعت کاری کوتاه تری تا ساعت چهارده دارد. در ایام تعطیل رسمی نیز تعطیل است.

در بازارچه عباسقلی خان مشهد چه کالا هایی به فروش می رسد؟

امروزه این بازارچه بیشتر محل فروش انواع کفش، پوشاک مردانه، زنانه و بچگانه، کالاهای استوک و تاناکورا و در تعداد محدودی از مغازه ها، لوازم برقی و صوتی است.

چرا به این بازارچه، کاروانسرای عزیزالله اف نیز گفته می شود؟

این نام برگرفته از تابلوی فلزی قدیمی است که سال ها بر دیواره کاروانسرا نصب بوده و نشان می داده این بنا در گذشته با این عنوان فعالیت می کرده است.

بهترین راه دسترسی به بازارچه عباسقلی خان چیست؟

با توجه به قرارگیری بازارچه در کوچه های باریک بافت قدیمی، استفاده از اتوبوس تا ایستگاه نواب صفوی یا پیاده روی از مسیر حرم مطهر، مناسب ترین روش های دسترسی هستند.

آیا بازارچه عباسقلی خان برای عکاسی مناسب است؟

بله، معماری کاروانسرایی این بازارچه، به ویژه بخش های پستو و سقف های چوبی آن، این مکان را به یکی از مقاصد محبوب برای عکاسی خیابانی و مستندسازی بافت تاریخی مشهد تبدیل کرده است.

آیا بازارچه عباسقلی خان مشهد همان مدرسه عباسقلی خان است؟

خیر، بازارچه، مدرسه و کوچه عباسقلی خان سه بخش جداگانه از یک مجموعه تاریخی واحد هستند که در کنار هم و در فاصله چند قدمی از یکدیگر قرار دارند.