تالار تاریخ حرم رضوی

تالار تاریخ حرم رضوی، برای بسیاری از زائران، اولین مواجهه جدی با تاریخ مکتوب و تصویری حرم است. جایی که اشیای ساده اما عمیقاً معنا‌دار، نشان می‌ دهند این مکان مقدس چگونه از یک بقعه ساده به یکی از بزرگ‌ ترین مجموعه‌ های مذهبی فرهنگی جهان اسلام تبدیل شده است.

قرار گرفتن این موزه در طبقه همکف و ورودی اصلی موزه مرکزی، انتخابی کاملاً آگاهانه است. چرا که بازدیدکننده پیش از ورود به دیگر گنجینه‌ ها، ابتدا باید با «ریشه‌ ها» آشنا شود. موزه تاریخ حرم رضوی دقیقاً همین نقش را ایفا می‌کند:

این تالار، نقطه شروعی منطقی برای درک عمیق‌ تر سایر بخش‌ های موزه مرکزی آستان قدس رضوی است.

یکی از مهم‌ ترین و تأثیر گذارترین بخش‌ های موزه تاریخ حرم رضوی، نمایش نخستین ضریح‌ های حرم امام رضا(ع) است. این ضریح‌ ها، نه‌ تنها از نظر تاریخی ارزشمند هستند، بلکه از نظر احساسی نیز تأثیر عمیقی بر بازدیدکنندگان می‌ گذارند.

ضریح‌ های اولیه، بسیار ساده‌ تر از ضریح‌ های امروزی طراحی شده‌ اند؛

این سادگی، به‌ خوبی نشان می‌ دهد که زیارت در گذشته، بیش از آنکه وابسته به شکوه ظاهری باشد، بر اخلاص و نیت زائر استوار بوده است.

در میان آثار شاخص این تالار، اولین درِ ورودی حرم رضوی جایگاه ویژه‌ ای دارد. دری که قرن‌ ها پیش، زائران از آن عبور می‌ کردند تا وارد فضایی شوند که برایشان مقدس‌ ترین نقطه عالم به‌ شمار می‌ آمد.

این در تاریخی:

تماشای این در، فرصتی است برای لمس مرز تاریخی میان زندگی روزمره و زیارت.

در تالار تاریخ حرم رضوی، مجموعه‌ ای کم‌ نظیر از آثار تاریخی و آیینی به نمایش درآمده که هر یک بخشی از روایت شکل‌ گیری و توسعه حرم مطهر امام رضا (ع) را بازگو می‌ کنند. از جمله شاخص‌ ترین این آثار می‌ توان به سنگاب بزرگ خوارزمشاهی، مجموعه‌ ای از درهای چوبی تاریخی از جمله درِ دارالسیاده متعلق به دوره ایلخانی، ضریح دوم و چهارم حرم مطهر، پنجره‌ های قدیمی حرم و همچنین پنجره فولاد مربوط به دوره تیموری اشاره کرد.

در میان آثار نفیس این بخش، کتیبه مشبک طلایی با مضمون سوره مبارکه «انسان» که متعلق به نخستین ضریح امام رضا(ع) است و به دستور شاه طهماسب صفوی ساخته و بر روی مضجع مبارک نصب شده بود، جایگاه ویژه‌ ای دارد. همچنین کتیبه‌ های طلای خوشنویسی‌ شده به خط علیرضا عباسی، خوشنویس نامدار دوره شاه عباس صفوی، با مضامینی همچون مدح امام رضا(ع)، آیه‌ الکرسی و صلوات خاصه، جلوه‌ ای از تلفیق هنر، ایمان و ارادت را به نمایش می‌ گذارند.

در کنار این آثار، مجموعه‌ ای از وسایل کاربردی حرم در گذشته شامل گلابدان‌ ها و ابریق‌ های مورد استفاده خدام در کشیک‌ خانه، وسایل روشنایی همچون قندیل‌ ها و پیه‌ سوز ها و همچنین مجموعه‌ ای متنوع از قفل‌ ها و یراق‌ آلات قدیمی دیده می‌ شود که همگی بیانگر شیوه اداره و نگهداری حرم در دوره‌ های مختلف تاریخی هستند.

این آثار که بازه‌ ای از سده ششم هجری قمری تا دوره معاصر را در بر می‌ گیرند، در فضایی نمایشی به وسعت بیش از ۱۰۰۰ متر مربع و شامل بیش از ۱۸۰ اثر تاریخی در معرض دید عموم قرار گرفته‌ اند و تالار تاریخ حرم رضوی را به یکی از غنی‌ ترین بخش‌ های موزه مرکزی آستان قدس رضوی تبدیل کرده‌ اند.

این اشیا، علاوه بر کاربرد عملی، از نظر هنری نیز ارزشمند هستند و نمونه‌ هایی از هنر فلزکاری و صنایع دستی دوره‌ های مختلف تاریخی را به نمایش می‌ گذارند.

بسیاری از اشیای موجود در این تالار، نشان می‌ دهند که هنر همواره در خدمت معنویت بوده است. نقوش ساده اما پر مفهوم، خطوط سنتی، و استفاده از فلزات و مواد بومی، همگی بیانگر پیوند عمیق میان هنر ایرانی اسلامی و فضای زیارتی حرم هستند.

در این بخش، بازدیدکننده درمی‌ یابد که حتی ساده‌ ترین ابزارها نیز با نیت خدمت به زائر و احترام به مکان مقدس ساخته می‌ شدند.

در انتهای مسیر بازدید از تالار تاریخ حرم رضوی، بازدیدکنندگان به نگارخانه حرم می‌ رسند؛ بخشی بسیار ارزشمند که مجموعه‌ ای از عکس‌ های تاریخی حرم مطهر را در خود جای داده است.

نگارخانه حرم رضوی، به‌ نوعی پل میان گذشته تصویری و حالِ امروزی حرم است و به بازدیدکننده کمک می‌ کند تا روند تحول این مکان مقدس را به‌ صورت بصری درک کند.

چیدمان تالار تاریخ حرم رضوی به‌ گونه‌ ای طراحی شده که بازدیدکننده بدون سردرگمی، مسیر تاریخ را به‌ صورت مرحله‌ به‌ مرحله طی کند. نورپردازی ملایم، توضیحات همراه آثار و ترتیب منطقی نمایش اشیا، باعث می‌ شود حتی افرادی که آشنایی قبلی با تاریخ حرم ندارند نیز ارتباط خوبی با فضا برقرار کنند.

بازدید از این موزه:

به همین دلیل، توصیه می‌ شود زائران پیش از بازدید از سایر بخش‌ های موزه مرکزی، حتماً بازدید خود را از تالار تاریخ حرم رضوی آغاز کنند.

تالار تاریخ حرم رضوی در طبقه همکف موزه مرکزی آستان قدس رضوی، تنها یک نمایشگاه نیست؛ بلکه روایتی زنده از شکل‌ گیری، تداوم و شکوه زیارت در طول تاریخ است. از نخستین ضریح‌ ها و درهای حرم گرفته تا وسایل ساده زائران و عکس‌ های تاریخی، همه و همه در کنار هم داستانی را روایت می‌ کنند که بدون شناخت آن، درک کامل از عظمت حرم امام رضا (ع) ممکن نیست.

تالار تاریخ حرم رضوی در طبقه همکف موزه مرکزی آستان قدس رضوی و در همان ورودی اصلی موزه قرار گرفته است؛ جایی که بازدید کنندگان مسیر بازدید خود را از آن آغاز می‌ کنند.

در این بخش آثار تاریخی مرتبط با حرم مطهر امام رضا(ع) از جمله ضریح‌ های قدیمی، درها و پنجره‌ های تاریخی، ظروف و وسایل آیینی، قندیل‌ ها، شمعدان‌ ها، بخورسوز ها، قفل‌ ها و اشیای کاربردی حرم به نمایش درآمده است.

برخی از آثار این موزه به سده ششم هجری قمری بازمیگردند و بازه زمانی آثار تا دوره معاصر را در بر می‌ گیرد.

در انتهای مسیر بازدید تالار تاریخ حرم رضوی، نگارخانه حرم قرار گرفته است که در آن مجموعه‌ ای از عکس‌ های تاریخی حرم مطهر که با دوربین‌ های قدیمی ثبت شده‌ اند، به نمایش گذاشته شده است.

این تالار در فضایی بیش از ۱۰۰۰ متر مربع طراحی شده و بیش از ۱۸۰ اثر تاریخی و آیینی را در خود جای داده است.

برای بازدید کامل و دقیق از این بخش، حدود ۴۵ دقیقه تا یک ساعت زمان پیشنهاد می‌ شود، به‌ ویژه برای علاقه‌ مندان به تاریخ و معماری حرم

دیگر بخش‌های دیدنی موزه آستان قدس رضوی

«تالار تاریخ حرم رضوی، تنها یکی از بخش‌های «موزه آستان قدس رضوی» است. اگر به تاریخ و فرهنگ علاقه دارید، بازدید از «گنجینه تمبر و اسکناس موزه» و «گنجینه صدف و موجودات دریایی» را نیز از دست ندهید.»